Sekretarz Lęborka zwrócił się do RIO w Gdańsku z prośbą o zajęcie stanowiska w zakresie problematyki związanej z wypłacaniem nauczycielom wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przypadające w dni wolne od zajęć dydaktyczno – wychowawczych, w przypadkach, w których nauczyciel w tych dniach faktycznie nie świadczył pracy. 

Chodzi o dni, w których m.in. przeprowadzane są egzaminy ósmoklasisty, kiedy to część nauczycieli bierze udział w przeprowadzeniu egzaminu, część ma wolne lub sprawuje opiekę w świetlicy, a także w Dni Edukacji Narodowej, w dni rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego oraz w trakcie trwania rekolekcji, a także w tzw. dni dyrektorskie. 

W odpowiedzi Izba w pierwszej kolejności odwołała się do § 3 i § 5 rozporządzenia MEN w sprawie organizacji roku szkolnego, które określa, kiedy w szkołach przypadają: zimowa przerwa świąteczna, ferie zimowe, wiosenna przerwa świąteczna i ferie letnie oraz przewidują możliwość ustalenia dodatkowych dni wolnych od zajęć dydaktyczno – wychowawczych. 

RIO przypomniała, że takie dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych mogą być ustalone między innymi w dni, w których w szkole odbywa się egzamin ósmoklasisty lub w inne dni, jeżeli jest to uzasadnione organizacją pracy szkoły. 

Z kolei o ustalonych w danym roku szkolnym dodatkowych dniach wolnych od zajęć dydaktyczno – wychowawczych dyrektor szkoły informuje nauczycieli, uczniów oraz ich rodziców w terminie do dnia 30 września. 

Izba zauważyła też, że z przepisu art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela wynika z kolei, „że w szczególnych wypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania, nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością”. 

Jednocześnie RIO zaznaczyła, że Karta Nauczyciela nie reguluje wprost kwestii prawa nauczyciela do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w przypadkach, w których nauczyciel w tych dniach faktycznie nie świadczy pracy.

"Z uwagi na powyższe zasadnym pozostaje odwołanie się do treści z art. 91c ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, który stanowi, że w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych przepisami ustawy, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy” – czytamy w wyjaśnieniach RIO. 

Izba wskazała, że ten sam kierunek interpretacyjny został również przyjęty w stanowisku Ministerstwa Edukacji Narodowej z 19 czerwca 2009 r. Resort uznał wówczas, że nauczycielom przysługuje prawo do wynagrodzenia za każdą przepracowaną godzinę ponadwymiarową, natomiast w przypadku godzin niezrealizowanych wynagrodzenie przysługuje na mocy przepisów prawa pracy. 

„W konsekwencji powyższego analiza zagadnienia objętego niniejszym wnioskiem, w ocenie tut. Izby, powinna nastąpić z uwzględnieniem przepisu art. 81 ustawy – Kodeks pracy. Stosownie do treści ww. przepisu – pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania – 60% wynagrodzenia” – czytamy w opinii RIO. 

Izba doprecyzowała, że zacytowany przepis ma zastosowanie do sytuacji, w której przyczyna braku możliwości świadczenia pracy dotyczy wyłącznie pracodawcy, tj. nie została spowodowana przez pracownika. 

„Ponadto, jak wynika z treści ww. przepisu – dla oceny, czy nauczycielowi przysługiwać będzie wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, istotnym pozostaje również ustalenie, czy nauczyciel pozostawał w tym czasie w gotowości do wykonywania pracy” – dodała RIO. 

Izba przypomniała także, że na podstawie ukształtowanego orzecznictwa sądowego, w tym orzecznictwa Sądu Najwyższego, w literaturze przedmiotu sformułowano przesłanki, których łączne spełnienie uzasadnia przyjęcie gotowości pracownika do pracy. Zalicza się do nich: zamiar wykonywania pracy, faktyczną (realną) możliwość jej wykonywania, zewnętrzny, niebudzący wątpliwości po stronie pracownika wyraz woli jej świadczenia oraz pozostawanie w dyspozycji podmiotu zatrudniającego przez cały czas niemożności wykonywania pracy (Komentarz do ustawy – Karta Nauczyciela, Art. 35 KartaNauczU Lisowski/Stradomski 2022, wyd. 3/K. Lisowski, Legalis). 

„Z powyższego zatem wynika, że zachowanie prawa do wynagrodzenia za pracę ponadwymiarową w przypadku godzin niezrealizowanych, uwarunkowane jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 81 ustawy – Kodeks pracy” – wskazała RIO. 

Izba dodała, że niespełnienie chociażby jednego z wyżej wymienionych warunków winno skutkować odmową przyznania prawa do wynagrodzenia za pracę ponadwymiarową. 

mp/