materiały partnera
Maszyna pobiera arkusz, zadrukowuje go i odkłada na stos. Koszt tego cyklu jest identyczny niezależnie od tego, ile użytków jest na arkuszu. Do tego dochodzi przygotowanie maszyny i makulatura rozbiegowa, czyli arkusze zużyte, zanim maszyna zacznie drukować właściwy kolor. Te pozycje nie zależą od nakładu, więc przy małych zamówieniach mają duży udział w koszcie.
Z tego wynika rzecz, o której zamawiający rzadko słyszy. Dwa zlecenia o tej samej liczbie sztuk mogą kosztować inaczej. Decyduje to, czy użytki wypełniają arkusz, czy zostawiają szeroki pas odpadu. Ten pas to papier, za który płacisz, a którego nie dostajesz.
Według przykładowego rozkładu arkusz B1 (680 na 980 milimetrów) mieści sześć projektów A4 w układzie 2 x 3 albo cztery B4 w układzie 2 x 2. Mniejszy A1+ (606 na 860 milimetrów) mieści w takim rozkładzie cztery projekty A4 albo dwa B4. Dokładna liczba zależy od marginesu wewnętrznego 4 mm i ewentualnej bieli technologicznej na brzegach. Różnica między tymi dwoma arkuszami nie jest proporcjonalna do różnicy powierzchni, bo liczy się nie sama powierzchnia, tylko to, ile razy Twój format zmieści się w niej bez reszty.
Kłopot zaczyna się przy wymiarach autorskich. Format wymyślony w programie graficznym rzadko mieści się na arkuszu bez reszty. Zostaje pas zbyt wąski na kolejny użytek i zbyt szeroki, żeby go zignorować. Projektant widzi ładną proporcję, a w kalkulacji wychodzi strata. Ten sam projekt przesunięty o kilka milimetrów w stronę standardu może dać jeden użytek więcej na każdym arkuszu.
Zanim zatwierdzisz nietypowy wymiar, poproś o przeliczenie liczby użytków. Rachunek rozbity na konkretnych przykładach znajdziesz w materiale opisującym koszty druku na arkuszach plano.
Papier ma strukturę kierunkową. Włókna celulozy układają się wzdłuż jednej osi, bo tak wychodzą z maszyny papierniczej. Papier zgięty w poprzek włókien pęka i zostawia białą krawędź, a zgięty wzdłuż włókien pozostaje gładki. Przy pojedynczej kartce nikt tego nie zauważy. Przy katalogu szytym zeszytowo albo przy teczce z bigowaniem różnica jest widoczna gołym okiem.
Dlatego przy planowaniu arkusza liczy się nie tylko geometria. Trzeba w nim zmieścić użytki tak, żeby linia zgięcia wypadła zgodnie z włóknem. Czasem oznacza to obrót całego układu o dziewięćdziesiąt stopni i utratę jednego użytku. To świadoma strata, ale dzięki niej gotowy produkt nie pęka na zgięciach.
Lakier wybiórczy, złocenie i srebrzenie to osobne procesy wykańczające, wykonywane po druku.
Jeśli planujesz wykończenie, ustal je przed ułożeniem arkusza, nie po. Które papiery i uszlachetnienia arkuszy plano dają się łączyć w jednym zleceniu, sprawdzisz w osobnym poradniku.
Na wspólnym arkuszu można oszczędzić także przy małym nakładzie. Jeśli zamawiasz kilka rzeczy naraz, sprawdź, czy dadzą się ułożyć na wspólnym arkuszu. Wizytówki obok ulotek, zakładki obok kart lojalnościowych, wszystko w jednym przelocie. Warunek jest jeden: wszystkie projekty muszą być na tym samym papierze, bo leżą na jednym arkuszu.
Trzeba przy tym pamiętać, że taki arkusz dostajesz w całości, bez rozkroju, a cięcie na gotowe formaty wykonujesz już u siebie. Jakie formaty wchodzą w grę przy takim planowaniu, przeczytasz w poradniku o projektowaniu na jednym arkuszu drukarskim na blogu DrukujSam.
Nakład warto podawać przedziałem, nie jedną liczbą. Drukarnia sama podpowie, gdzie wypada próg, na którym dokładasz arkusz i płacisz za niego w całości, choć wykorzystujesz połowę.
Poproś o wycenę dwóch formatów: swojego i najbliższego standardowego. Jeśli różnica jest wyraźna, przemyśl wymiar. Jeśli jest symboliczna, zostań przy swoim projekcie i nie oszczędzaj na wyglądzie.
Warto też zamówić próbę. Próba przy większym nakładzie kosztuje ułamek całości, a pozwala wyłapać błąd, zanim trafi on na kilka tysięcy arkuszy. Poprawka po druku oznacza zwykle ponowny druk.
